قمار

[به فتوای اکثر قریب به اتفاق علما، شطرنج جزو آلات قمار است و حتی بدون قصد برد و باخت هم حرام است. اما برخی از علما هم شرط گذاشته‌اند اگر شطرنج بدون قصد برد و باخت باشد و در عرف دیگر آلت قمار به شمار نیاید، در این صورت اشکال ندارد. امام خمینی و آیت‌الله مکارم و آیت‌الله خامنه‌ای همین نظر را دارند. اما در مورد پاسور تقریباً همه آن را حرام می‌دانند. برای اطمینان، به رسالۀ مرجع خود رجوع کنید]. حضرت صادق (ع) فرموده: «فروش شطرنج و خوردن پول آن حرام است و نگه‌داشتن آن کفر و بازى با آن شرک و سلام‌کردن بر بازى‌کنندۀ آن گناه و یاددادنش کبیرۀ هلاک‌کننده است و کسى که (براى بازى) دست در شطرنج مى‌کند مانند آن است که دست در گوشت خوک فرو برده و باید براى نماز دستش را بشوید و کسى که به شطرنج مى‌نگرد مثل کسى است که به فرج مادرش نگاه مى‌کند و آن که بازى مى‌کند و آن که به او سلام کند و آن که در وقت بازى به او نگاه کند همه در گناه مساوى‌اند و کسى که به بازى شطرنج بنشیند جاى خود را در دوزخ مهیا مى‌سازد و آن زندگى در روز واپسین حسرت او خواهد بود، و از همنشینى قمارباز بپرهیز، زیرا از جمله مجالسى است که اهلش محل غضب الهى شده‌اند و هر ساعت منتظر غضب‌اند و چون نازل شود تو را و ایشان را فرا خواهد گرفت». باز از آن حضرت روایت است که خداوند در ماه مبارک رمضان همه جز سه طایفه را می‌آمرزد: شراب‌خوار و قمارباز و کسى را که با مسلمانى کینه‌ورزى و دشمنى کند. از شواهد کبیره‌بودن قمار این است که خداوند در قرآن آن را همراه با بت‌سازى و شراب ذکر فرموده است.

 

میسر چیست و ازلام کدام است؟

میسر هر گونه قماری را شامل مى‌شود و از کلمۀ «یسر» به معنى آسانى گرفته شده، چون قمارباز بدون رنج کسب و کار مال مردم را به چنگ مى‌آورد.

ازلام چوب‌هایى بوده که با آن به طرز مخصوصى قمار مى‌کردند و اقلام هم نامیده مى‌شده و ترتیب آن چنین بود که شترى را مى‌خریدند و نحر (ذبح) و به  ٢٨  قسمت تقسیم می‌کردند و بعد ده چوب تیر را که هر یک نام مخصوصى داشت به اسم ده نفر مى‌زدند که هفت ‌تاى آن داراى سهم بود و به نام هر کس بیرون می‌آمد یک یا چند سهم از شتر به او داده مى‌شد. اما سه تیر دیگر شانس نداشت و کسانى که این‌ها به نامشان مى‌افتاد باید پول شتر را می‌پرداختند.

در قرآن کریم آمده: «جز این نیست که مى و قمار و بت‌ها و ازلام همگى پلید و کار شیطان است و جز شر و زیان چیزى بر آن مترتب نیست. پس، از آن‌ها دورى کنید تا رستگار شوید». در آیۀ بعد، یکى از مفاسد عظیم می و قمار را بیان مى‌فرماید:

 

دشمنى در مى و قمار

«جز این نیست که شیطان مى‌خواهد با مى و قمار بین شما دشمنى و کینه افکند و بدین ‌وسیله شما را به تجاوز از حدود خدا و دشمنى با یکدیگر وا دارد» .در مورد شراب قبلاً گفتیم که فرد پس از نوشیدن آن از هیچ جنایت و خیانتى باکى ندارد و از آزار مردمان خوددارى نمى‌تواند بکند و گاه شده که در آن حال نزدیک‌ترین بستگانش را کشته است! اما قمارباز یا مى‌برد یا مى‌بازد. اگر ببرد، شکى نیست که کینه و بغض او در دل حریف که باخته است قرار مى‌گیرد، زیرا مى‌بیند مالى را که به زحمت اندوخته و سخت مورد علاقه‌اش بوده بدون هیچ گونه عوضى از دستش مى‌گیرد و، اگر در آن مجلس نتواند تلافى کند، تا آخر عمر کینه‌اش را به دل می‌گیرد و همیشه در مقام تلافى‌کردن است.

 

قمار عیاشى و هرزگى می‌آورد

موضوع دیگر این است که، اگر قمارباز ببرد، چون مالى بدون زحمت و فعالیت به‌دست آورده، به فکر عیاشى می‌افتد و سر از میخانه و مراکز فحشا و منکرات و فساد درمی‌آورد و بنا بر مثل مشهور «بادآورده را باد می‌برد» به اندک زمانى آن مال هدر خواهد رفت.

وانگهی، بر اثر بردن، علاقۀ شدیدى به قمار پیدا می‌کند و روح فعالیت و کار و کوشش در طلب روزى حلال در او کشته مى‌شود و در نتیجه آدمى مفت‌خوار و بیکار و تن‌پرور و عیاش بارمى‌آید و دائماً سعى او این است که خود را به مجلس قمارى برساند تا شاید باز از همان مال مفت نصیبش شود. و اگر ببازد، هیجان عصبى بر او مستولى می‌شود و حس انتقام‌جویى و درنده‌خویى او به‌حرکت درمی‌آید و براى به‌دست‌آوردن مال رفته باز خود را به مجلس قمار مى‌رساند. گاه شده که در چند مجلس تمام هستى خود را از دست داده و، چون از تلافى‌کردن عاجز شده، یا حریف را کشته یا خود را از بین برده است.

 

دورى از یاد خدا و نماز

از مفاسد دیگر مى و قمار و بت‌پرستى غفلت از یاد خدا و بیرون‌شدن از فرمان‌بردارى اوست. شخص مى‌خوار هنگام مستى از خدا غافل است و هیچ واجبی را نمى‌تواند ادا کند. مستی کجا و  نماز کجا؟ همچنین است حال قمارباز در مجلس قمار. وقت نماز مى‌گذرد و مى‌خوار در مستى گرفتار و قمارباز سرگرم بازى است. سپس، براى تأکید می‌فرماید: «اى اهل ایمان، آیا متنبه شدید که دیگر گرد این گناهان نروید؟»

 

اقسام قمار

 ١ - بازى با آلات قمار و شرط‌بندى

اگر با آلات مخصوصِ قمار بازى کنند و شرط کنند هر که ببازد به برنده مبلغ معینى پول یا جنس پرداخت کند، شکى در حرمت آن نیست. و نیز شکى نیست پولى که برنده مى‌گیرد حرام است و واجب است آن را به صاحبش برگرداند. تأکید می‌شود «هر» نوع بازی که در آن شرط‌بندی شود قمار است، حتی اگر گردوبازی و تخم‌مرغ‌بازی باشد. چون آیۀ تحریم شراب و قمار نازل شد، گفتند یا رسول‌الله (ص) میسر چیست. فرمود هر آلتى که با آن قماربازى کنند میسر و حرام است، حتى کعب و گردو که قمار با آن‌ها هم میسر و حرام است. اسحاق بن عمار از حضرت صادق (ع) پرسید که بچه‌ها با تخم‌مرغ و گردو بازى می‌کنند و به آن قمار مى‌بازند. فرمود از آن مخور که حرام است.

تخت نرد و شطرنج و پاسور هم تکلیفشان روشن است و برای اطمینان به حکم مرجع خود رجوع کنید، زیرا برخی ابزارها در طول زمان ماهیتشان تغییر می‌کند و ممکن است مرجعی با شرایطی شطرنج را مجاز بداند. در کتاب بلاهای اجتماعی (صفحۀ  ٣٠٨)  مى‌نگارد فعلاً (زمان قبل انقلاب) بیش از 50 نوع قمار رایج است، مثل بازی‌هاى پوکر، اس، بانک، شمن دوفر، ریم، رامى، گنجفه، ورتوش، بیست و یک، پاسور، خروس قرمز، ایاز، طاس تختۀ نرد، بیقوط، بلوط، هشت و نه، هفت بالا، هفت پائین، سه قاب، چهار قاب، سنگ تلگراف و تلفن، گل بهار، ساچمه، بیلیارد.

 

 ٢ - سرگرمى با آلات قمار بدون شرط‌بندى

بازى با آلات مخصوص قمار بدون شرط برد و باخت و فقط به‌منظور سرگرمى و تفریح هم حرام است و حرمت آن هم مورد اتفاق فقهاست.

از حضرت باقر (ع) در تفسیر آیۀ تحریم خمر و قمار چنین رسیده: «اما میسر همان نرد و شطرنج و هر نوع قمارى است و تمام آن‌ها حرام است و خرید و فروش و بهره‌بردارى از آن‌ها (که از آن جمله بازى‌کردن با آن‌هاست، هرچند بدون شرط و فقط به‌منظور سرگرمى باشد) حرام است». کلاً، آلات مخصوص قمار ساختن و گرفتن اجرت و فروختن و خریدن و پول آن و نگهدارى آلات قمار حرام و نابودی‌اش واجب است.

عده‌اى مى‌پرسند بازى با شطرنج و امثال آن بدون برد و باخت چرا حرام است، مخصوصاً امروز که به صورت یک نوع ورزش فکرى درآمده. باید در پاسخ گفت که اسلام، برای مبارزۀ اساسى با قمار و جلوگیرى از رواج آن، تمام وسائل قمار را تحریم کرده است. اگر وسائل قمار در خانه‌ها نگهدارى شود و براى سرگرمى از آن استفاده شود، باز این وضع زمینۀ شیوع قمار را آماده مى‌سازد. اسلام برای مبارزه با بت‌پرستى و شرک نیز همین راه را پیموده و از این رو مجسمه و مجسمه‌سازى را، هرچند به قصد هنرى و نه براى پرستش، تحریم فرموده تا از این راه ریشۀ بت‌پرستى از بین مردم رخت بربندد [البته برخی از مراجع با شرایطی آن را جایز دانسته‌اند].

 نشستن در مجلس قمار و نگاه به آن نیز حرام است و بیرون‌رفتن از آن مجلس از باب نهى از منکر واجب. اگر تصادفاً چشم او به آلات قمار افتد، مستحب است حضرت سیدالشهداء ــ علیه‌السّلام ــ را یا کند و لعنت کند یزید پلید را، زیرا سر مقدس حضرت را که به شام بردند یزید امر کرد سر را بگذارند و بر آن سفره طعام قرار دهند. سپس با یارانش به خوردن طعام و آشامیدن فقاع مشغول شدند و، چون فارغ شدند، امر کرد تا سر آن حضرت را در طشت در زیر تخت او گذارند و بساط شطرنج را بر آن پهن کنند. حضرت رضا (ع) فرمود شیعیان ما باید از خوردن فقاع و از بازى شطرنج دورى کنند و هر که چشم او به فقاع یا به شطرنج افتد باید یاد حسین (ع) کند و یزید و آل زیاد را لعنت کند و اگر چنین کند خداوند گناهان او را پاک کند، هرچند به شمارۀ ستارگان باشد.

 

 ٣ - بازى با شرط‌بندى با غیر آلات قمار

بازى با غیر وسائل مخصوص قمار با شرط‌بندى، به استثنای اسب‌دوانى و تیراندازى، نیز حرام است؛ مثلاً مسابقات ورزشى از قبیل کشتى‌گیرى و وزنه‌بردارى و چوگان بازى اگر با شرط‌بندى باشد حرام است و آن کسى که برده پولى که مى‌گیرد حرام است و باید به صاحبش برگرداند. اما شرط‌بندى در اسب‌دوانى و تیراندازى حلال است و پولى هم که مى‌برند جایز است. اسلام برای تقویت نیرو و استعداد جنگى مسلمانان و تولید روح سلحشورى و مقاومت در ایشان این دو مورد را تجویز فرموده است.

 

 ۴ - بازى با غیر آلات و غیر شرط

در این مورد نظر علما یکی نیست و هر یک از ایشان با ادلۀ فقهی خود فتوا داده است. عده‌ای از علما مثل شهید ثانی این مورد را جایز دانسته‌اند. اما جواز مسابقۀ بدون شرط در صورتى است که خوف ضررى نباشد و اگر خوف ضرر باشد حرام قطعى است. مثلاً مسابقۀ اتومبیل‌رانی در جاده‌ای که احتمال تصادف و تلف بالاست حرام است یا مسابقۀ بکس که خطر تلفات جانى و نقص عضو دارد به‌راستى وحشت‌آور است.

/ 0 نظر / 6 بازدید